De kloof

De berichten over de salarissen van topmanagers maken de kloof tussen de ‘top’ van het bedrijfsleven en de ‘vloer’ pijnlijk zichtbaar. Grote woorden zoals ‘grenzeloze zelfverrijking’ ontsieren de koppen van de kranten. Partijen lijken elkaar niet meer te begrijpen. De roep om regelgeving wordt groter en tegelijkertijd wordt gewezen naar de beloningen in het buitenland.

Zonder de wijsheid in pacht te hebben, denk ik dat het publiceren van de beloning aan managers op termijn niet het gewenste resultaat zal hebben, veeleer zal de kloof zich verbreden en verdiepen. Verschillende schrijvers hebben, ook in deze krant, gewezen op de harmoniserende werking (naar boven) van openbaarmaking. Als ik hoor dat mijn buurman twee keer zoveel verdient als ik en het zelfde werk doet, dan kan ik me niet onttrekken aan een lichte jaloezie. Niets menselijks is de topman vreemd. Een goed Nederlands taboe om niet over je salaris te praten heeft z’n voordelen, ik kan nu in ieder geval met mijn buurman praten zonder gehinderd te worden door jaloezie of gevoelens van onrechtvaardigheid.

Een moeilijke reorganisatie waar enkele honderden zoniet duizenden ontslagen zijn gevallen en dan horen dat de ‘vorige’ ceo met een royale gouden handdruk is vertrokken, en de ‘nieuwe’ een riante salarisverhoging heeft getoucheerd. Enige gevoelens van boosheid zijn dan bijna onvermijdelijk. Als je boos bent, luister je niet meer. Ook niet naar de nieuwe strategie en de nieuwe plannen van de onderneming. Eigenlijk wil je niet eens meer praten. Je ziet dit in de weigering van Lodewijk de Waal om aan de tafel te gaan zitten. Met deze actie symboliseert hij de diepte van de kloof. Een dergelijke situatie waar ‘top’ en ‘vloer’ niet meer in contact zijn is levensgevaarlijk voor organisaties.

Wat te denken van de kloof tussen de ‘top’ en het ‘midden’ en die tussen het ‘midden’ en de ‘vloer’. Daar spelen soortgelijke problemen. De middenmanager die trouw het beleid uitvoert, verpletterd tussen de ambitieuze plannen van de top en de taaie werkelijkheid op de vloer. Salarissen die afhankelijk zijn van korte termijn resultaten. Het is niet vreemd dat je dan creatief gaat boekhouden. Je salaris zal er maar van afhangen. Tegelijkertijd verdiept de kloof zich verder, waardoor de informatie die naar de top gaat niet meer de juiste is. De top komt los te staan van wat er werkelijk op de vloer gebeurt. De werknemer ziet zijn (midden)manager creatief rapporteren. Voorbeeld doet volgen. Er ontstaat een organisatie waarvan de lijntjes in het organogram in werkelijkheid niet meer bestaan.

De overbrugging ligt mijns inziens in het bewust aandacht schenken aan de communicatie. Ik bedoel dan niet de adviezen van communicatiedeskundigen bij reorganisaties, maar de intermenselijk communicatie. Het gesprek tussen twee mensen die in dat gesprek iets van zichzelf laten zien. De kloof die inherent is aan de positie die baas en werknemer bekleden, kan worden overbrugd door mensen die naar elkaar luisteren. Het is een open deur, maar waarom het voor de hand liggende laten rusten?

Elk management development programma zou aandacht moeten besteden aan het leren luisteren naar elkaar, aan het opschorten van je mening totdat je de ander hebt aangehoord. Om dan het standpunt van de ander samen te vatten en rekening houden met je eigen positie en die van de ander.  Je eigen mening tijdelijk opschorten. Wat we nodig hebben is luisterende leiders en luisterende werknemers, waarbij ik vind dat de leider het voortouw moet nemen en het voorbeeld moet geven.

Het klinkt misschien wat ‘zacht’, dat is het niet. Het ontwikkelen van dergelijke vaardigheden vraagt een lange termijn visie van een organisatie op de wijze van samenwerken en van de management opleidingen in het trainen van een nieuwe generatie managers. Het leren luisteren, het aandacht geven aan echte communicatie, vergt een continue zelfreflectie op het eigen gedrag en het effect daarvan op anderen. Intelligent communiceren maakt topmanagers benaderbaar voor de gewone werknemer. Een dergelijke vorm van communiceren wordt door mensen als stimulerend ervaren, omdat er sprake is van een stuk echtheid die over en weer wordt ervaren.

De kloof tussen ‘top’ en ‘vloer’ is inherent aan de positie die baas en werknemer innemen. Het is echter niet wenselijk dat deze zo diep en breed wordt dat hij onoverbrugbaar is. Een goede dosis communicatieve intelligentie kan de brug zijn die nodig is om vastgelopen verhoudingen weer los te trekken. De keuze is aan u: de leider!